Rechter mist bewijs voor Pentagon-label dat Anthropic een toeleveringsrisico noemt

De Amerikaanse regering heeft nog altijd geen bewijs geleverd voor haar besluit om Anthropic als toeleveringsrisico te bestempelen, zei federaal rechter Rita Lin donderdag tijdens een zitting in San Francisco.

Aan de toegang tot Claude verandert dat voorlopig niets. De aparte exportblokkade die Fable 5 en Mythos 5 in juni wereldwijd uitzette, ging op 1 juli weer van tafel. Hier ligt een andere vraag op tafel, met een langere schaduw: kan een overheid een AI-leverancier op een veiligheidsetiket uit de markt duwen zonder dat etiket te kunnen onderbouwen? Zes federale agentschappen zegden hun Claude-contracten al op voordat de rechter ingreep, en het Pentagon bouwt zijn gebruik nu alsnog af.

Het dossier is er volgens de rechter slechter op geworden

Lin opende de zitting met de vaststelling dat ze geen aanvullend bewijs van de overheid ziet dat rechtvaardigt wat zij deed, en dat het dossier op sommige punten juist slechter is geworden voor de regering. In dezelfde eerste minuten voegde ze eraan toe dat er geen bewijs is dat Anthropic een geleverd model nog kon veranderen of een soort kill switch kon omzetten.

Dat raakt precies de redenering van de overheid. Advocaten van de regering voerden aan dat de aanwijzing voortkwam uit vrees voor AI model poisoning: de mogelijkheid dat Anthropic zijn modellen stiekem zou wijzigen nadat agentschappen ze in gebruik hadden genomen, of er een extern bedieningsmechanisme in zou bouwen. Anthropic stelt dat het modellen na levering helemaal niet kan aanpassen. Lin zei donderdag geen specifieke grond te zien om te vermoeden dat het bedrijf een van beide zou doen.

Scherper nog was haar bezwaar tegen de bevoegdheid zelf. De redenering van de regering komt er volgens haar op neer dat functionarissen elk bedrijf dat kritiek uit als subversief of als vijand van de staat mogen bestempelen. Dat noemde ze verontrustend, omdat het een precedent zou zetten voor vergelding tegen overheidsleveranciers die het oneens zijn met de regering.

Defensie bouwt zijn Claude-gebruik af

Op de zitting kwam ook een feit naar buiten dat los staat van de uitspraak. Advocaten van het ministerie van Justitie meldden dat het Pentagon zijn gebruik van Anthropic-producten aan het afbouwen is en dat proces eind september wil hebben afgerond. Toen Lin vroeg welke agentschappen hun gebruik juist hebben uitgebreid, weigerden ze te antwoorden met een beroep op gevoelige nationale veiligheidsinformatie.

Lin liet dat niet passeren. Als Defensie werkelijk gelooft dat Anthropic zo'n bedreiging vormt dat het een AI-model zou vergiftigen, hield ze de overheidsadvocaten voor, dan is het inconsistent dat hetzelfde ministerie dat model tegelijk gebruikt en zijn inzet ervan uitbreidt.

Hoe de zaak hier terechtkwam

Het conflict begon in februari. Het Pentagon wilde Claude inzetten voor alle rechtmatige doeleinden, tot in de meest gevoelige militaire en inlichtingentoepassingen. Anthropic hield twee gebieden buiten de deur: massasurveillance van Amerikaanse burgers en volledig autonome wapens. Nadat het bedrijf dat meningsverschil op 26 februari openbaar maakte, kondigden president Trump en minister van Defensie Pete Hegseth via sociale media een rijksbreed verbod aan. Trump noemde Anthropic een woke, radicaal-links bedrijf waarvan het beleid Amerikaanse militairen in gevaar brengt.

Anthropic stapte in maart naar de rechter, met een beroep op vrijheid van meningsuiting en behoorlijk proces. Op 27 maart wees Lin een voorlopige voorziening toe op grond van de Administrative Procedure Act, die zowel het rijksbrede verbod als de Pentagon-aanwijzing blokkeerde. Ze oordeelde toen dat de maatregelen bedoeld waren om Anthropic te straffen in plaats van de nationale veiligheid te beschermen, en noemde het bestraffen van een bedrijf dat de overheid publiek onder de loep legt klassieke, onwettige vergelding onder het Eerste Amendement.

Nu vragen beide partijen om een uitspraak zonder proces, een summary judgment. Lin oordeelde niet vanaf de bank en er staat geen termijn op haar beslissing. Ze werkt doorgaans met schriftelijke uitspraken na een zitting, en wie verliest gaat naar verwachting in beroep. Een tweede zaak van Anthropic, over het wetsartikel waarop de aanwijzing rust, loopt intussen bij het federale hof van beroep in Washington.

Twee fronten, hetzelfde instrument

Het exportbevel en het Pentagon-etiket zijn juridisch twee verschillende dingen, maar ze doen hetzelfde werk. De brief van handelsminister Lutnick van 12 juni dwong Anthropic Fable 5 en Mythos 5 diezelfde dag wereldwijd uit te zetten en raakte daarmee elke buitenlandse gebruiker. Het toeleveringslabel raakt alleen de Amerikaanse overheidsinkoop. In beide gevallen is de toegang tot een model zelf de hefboom geworden.

Dat die hefboom hard aankomt bij partijen die er part noch deel aan hebben, bleek al eerder. Een klant van Anthropic noemde zijn schade onmiddellijk, onherstelbaar en existentieel toen zijn ontwikkelteam plots zonder model zat, en 76 beveiligingsexperts noemden het weghalen van de sterkste modellen bij verdedigers ronduit gevaarlijk.

Wat deze zitting toevoegt, is een rem. Voor het eerst toetst een rechter hardop of de onderbouwing van zo'n besluit deugt, en het antwoord luidt tot nu toe nee. Een garantie is dat niet, want de zaak kan nog jaren doorlopen en er ligt geen datum op de uitspraak. Wel verschuift het de vraag die bij een AI-leverancier hoort: niet alleen hoe goed het model is, maar hoe goed het bestand is tegen een besluit dat niemand hoeft uit te leggen.