Open Markets waarschuwt voor machtsconcentratie rond AI-agenten

Open Markets Institute waarschuwt dat Google, Amazon, Microsoft en Meta hun bestaande platformmacht kunnen gebruiken om AI-agenten als nieuwe toegangspoort te beheersen, in een rapport dat de organisatie op 9 november publiceerde.

Voor webshops, uitgevers en dienstverleners kan de route naar een klant veranderen voordat die een site bezoekt: een agent kan bepalen welk aanbod zichtbaar wordt, welke verkoper de bestelling ontvangt en of een lezer of klant rechtstreeks bij de oorspronkelijke site terechtkomt. De inzet is toegang tot distributie, zichtbaarheid en klantrelatie.

Agenten nemen de selectie over

Het rapport noemt een agent alle software die namens een gebruiker acties uitvoert, van e-mails sturen en boodschappen bestellen tot hotels boeken, nieuws samenvatten of belastingformulieren invullen. Een zoekmachine toont links waar mensen uit kiezen; een agent filtert opties, doet aanbevelingen en kan de taak uitvoeren. De selectie verschuift zo van de zoekinterface naar het systeem dat bepaalt wat relevant is en welke transacties kunnen plaatsvinden.

De auteurs voeren aan dat Google, Amazon, Microsoft en Meta hun posities in cloud, modellen, besturingssystemen, browsers, zoekmachines en digitale platforms kunnen gebruiken om agenten bij grote gebruikersgroepen te introduceren. Die integratie kan concurrenten minder zichtbaar maken. Dezelfde bedrijven beheren infrastructuur en diensten waarvan onafhankelijke agenten afhankelijk zijn. Dat is een mogelijk voordeel in aangrenzende markten, geen vastgestelde overtreding.

Voorsprong komt uit bestaande distributie

Open Markets noemt drie mogelijke concentratiemechanismen: distributie, gebruiksdata en controle over toegang en standaarden. Als modellen voor veel taken op elkaar gaan lijken, kan integratie in bestaande diensten volgens de auteurs zwaarder wegen. Een standaardpositie op telefoon, browser of zoekpagina kan dan meer betekenen dan een klein verschil in modelkwaliteit.

Meer gebruiksdata kan producten verbeteren. Meer gebruikers maken agenten aantrekkelijker voor webwinkels, uitgevers en softwaremakers; hun koppelingen maken de agent weer nuttiger. Gesprekshistorie, voorkeuren en aangepaste werkprocessen kunnen overstappen lastiger maken als ze niet meeverhuizen.

De Franse Autorité de la concurrence becijferde in juli op basis van Sensor Tower dat OpenAI, Google en Anthropic samen ruim 84 procent van de wereldwijde AI-agentenmarkt in handen hadden in mei 2026. In die markt vormden gebruiksdata en gesprekshistorie drempels bij overstappen. Het Open Markets-rapport kijkt breder naar hoe bestaande diensten en standaarden de toegang van agenten tot klanten kunnen beïnvloeden.

Toegangsgrenzen spelen al op websites en accounts: Yelp koppelde agenttoegang aan een betaalde datalicentie en JPMorgan houdt willekeurige externe agenten buiten zijn systemen. Voor Nederlandse aanbieders zijn leesrechten en transactierechten aparte vragen: een agent die bestellingen plaatst of accounts wijzigt, vraagt andere toegang dan software die informatie leest.

Een open protocol geeft niet vanzelf open toegang

Het rapport vergelijkt handelsprotocollen waarmee agenten productinformatie ophalen en bestellingen afhandelen. Open Markets noemt OpenAI’s Agentic Commerce Protocol en Googles Universal Commerce Protocol als openbare standaarden waarvan een bedrijf de ontwikkeling of toegang kan sturen. Het instituut stelt dat aanbod in Google AI-diensten via UCP afhankelijk is van Merchant Center en Google Pay. Open source bepaalt op zichzelf niet wie producten kan laten verschijnen, welke diensten koppelen of waar de klant afrekent.

OpenAI noemt ACP een open standaard die het met Stripe ontwikkelde en waarmee verkopers hun bestaande systemen en klantrelatie behouden. Google noemt UCP ook een open standaard, maar de checkout is volgens de documentatie voor geselecteerde verkopers in de Verenigde Staten, Canada en Australië en koppelt deelname aan Merchant Center-productgegevens en een Google Pay & Wallet Console-account. Dat beschrijft voorwaarden rond één checkout, maar bewijst niet dat dit de enige route voor agenten of webshops wordt.

De gevolgen lopen verder dan afrekenen. Als een agent de selectie doet, kan de volgorde van aanbod bepalen welke winkel een verkoop krijgt. Bij uitgevers kan dezelfde tussenlaag bepalen welke artikelen worden samengevat en of lezers de oorspronkelijke site bereiken. Open Markets koppelt die distributierisico’s aan regels voor gegevensoverdraagbaarheid, eerlijke toegang en onafhankelijke standaarden.

Het rapport schetst vooral een risico

Open Markets pleit voor handhaving van mededingingsregels tegen geconcentreerde bedrijfsmacht. De aanbevelingen zijn beleidsvoorstellen: interoperabiliteit en data-overdraagbaarheid verplichten, eerlijke toegang tot infrastructuur regelen, zorgplichten voor agenten vastleggen en bij mededingingszaken structurele ingrepen overwegen. Het zijn geen maatregelen die met dit rapport ingaan.

Een belangrijke beperking staat in het rapport zelf: consumentenlock-in is op het moment van publicatie nog laag. De auteurs noemen ook export- en importmogelijkheden bij OpenAI en Anthropic. Risico’s rond gesprekshistorie, voorkeuren, exclusieve koppelingen en aangepaste workflows zijn dus grotendeels vooruitblikkend. PPC Land merkt op dat geen van de besproken bedrijven reageert en dat het document geen nieuwe marktaandeelmeting presenteert. Het is een beleidsanalyse van Open Markets, geen vaststelling van een toezichthouder.

Voor een webshop, uitgever of dienstverlener draait de ontwikkeling om hoe een agent aanbod vindt, rangschikt en omzet in een handeling. Open Markets vraagt om regels voor toegang en overstapbaarheid voordat afhankelijkheid vastgroeit. De Franse 84-procentsmeting beschrijft de verdeling in mei; het nieuwe rapport schetst hoe bestaande distributieposities die verhouding kunnen bestendigen. Of dat gebeurt, hangt af van de voorwaarden die platforms, protocollen en toezichthouders stellen.