Rechter blokkeert Meta-ontslagen niet in AI-discriminatiezaak

Een federale rechter in Oakland weigert de ontslagen van 26 Meta-medewerkers te blokkeren die het techbedrijf aanklagen wegens AI-gedreven ontslagselectie. De ontslagronde gaat op 22 juli gewoon door, meldt Reuters.

De uitspraak is nadrukkelijk geen vrijbrief voor AI in personeelsbeslissingen. Rechter William Orrick oordeelde niet dat Meta's software eerlijk werkte; hij vond alleen dat baanverlies niet de onherstelbare schade is die een spoedblokkade rechtvaardigt, omdat een onterecht ontslag later met geld te herstellen valt. De kernvraag, of AI mensen met ziekte of verlof stelselmatig lager scoorde, ligt nog volledig open. Voor een Nederlandse werkgever die AI inzet bij performance-scoring, verzuimanalyse of ontslag verandert dat niets aan de eigen bewijslast onder de AVG en de AI Act.

De rechter oordeelde niet over de AI zelf

Orrick noemde de zaak wel serieus. Hij hield de deur open om zijn beslissing te heroverwegen zodra de partijen meer bewijs leveren over of en hoe AI de ontslagen bepaalde. Een aparte, zwaardere voorlopige voorziening ligt nog op zijn bureau; daarover volgt naar verwachting volgende maand een uitspraak. Tot die tijd gaan de ontslagen op 22 juli door.

Het gaat om een deel van een veel grotere operatie. Meta kondigde in mei ongeveer 8.000 ontslagen aan, tien procent van het wereldwijde personeelsbestand, met vertrekdata die deze maand ingaan.

Wat de 26 medewerkers aanvechten

De medewerkers, verspreid over zes staten en Washington D.C., stellen dat Meta's eigen AI-gereedschap de selectie stuurde: een interne assistent genaamd Metamate en een productiviteitsscore die is opgebouwd uit toetsaanslagen, schermgebruik, e-mail en browsergeschiedenis. Wie door ziekte, zwangerschap of mantelzorg minder aanwezig was, kwam in dat model lager uit, met ontslag als gevolg. Dat is precies de aanklacht dat Meta's systemen werknemers met een beperking en recht op medisch verlof onevenredig troffen.

Meta bestrijdt die lezing en houdt vol dat de beslissingen door mensen zijn genomen, niet door AI.

Waarom een Nederlandse werkgever hier op moet letten

De Amerikaanse jurisdictie doet er voor het patroon weinig toe; het juridische kader in Nederland is zelfs strenger dichtgetimmerd. De AVG verbiedt in artikel 22 een besluit met een ingrijpend gevolg, zoals ontslag, dat volledig op geautomatiseerde verwerking rust, en je moet kunnen uitleggen op welke logica het besluit steunt. Daarbovenop bestempelt de AI Act software die meebeslist over ontslag, promotie of het monitoren van prestaties als hoog-risico, met verplichte risicobeoordeling, menselijke controle en logging.

Die zwaarste AI Act-eisen zijn er nog niet helemaal: de deadline voor hoog-risico-AI in arbeidsbesluiten schuift ruim een jaar op, tot eind 2027. Het discriminatieverbod en artikel 22 gelden echter nu al. Een dashboard dat medewerkers rangschikt is geen neutraal hulpmiddel: meet het model iets dat samenhangt met verzuim of zwangerschap, dan reproduceert het de bevoordeling die de wet verbiedt, ook als niemand die uitkomst bedoelde.

De echte inzet: kun je het navertellen

Wat de zaak-Meta zo scherp maakt, is dat de rechter de uitkomst liet afhangen van bewijs over hoe de AI woog. Daar zit de les die losstaat van de Californische rechtszaal: wie AI laat meebeslissen over mensen, wint of verliest bij het papieren spoor. Een leidinggevende die een score enkel aftikt zonder de weging te kunnen navertellen, is juridisch geen menselijke controle maar een stempel. De verdediging tegen een discriminatieclaim is niet de belofte dat een mens keek, maar het vermogen om te laten zien wat het model meewoog en waarom.