Welke privacy-veilige AI-chatbot voor je MKB: Proton Lumo, Mistral Le Chat of zelf hosten

"Geen bedrijfsdata bij Amerikaanse AI" klinkt als een principe. In de praktijk is het een inkoopbeslissing met drie echte opties en een prijskaartje. De vraag is niet óf je een privacy-veilig alternatief voor ChatGPT of Copilot kiest, maar welke: een Europese dienst als Proton Lumo, het Franse Mistral Le Chat, of een open model dat je zelf draait. Wat past, hangt van twee dingen af: hoe gevoelig de data is die erin gaat, en wat je wilt uitgeven aan geld én beheer.

Dit is bewust niet de vergelijking op modelkwaliteit of prijs per gebruiker. Wil je de drie grote assistenten juist op capaciteit en werkomgeving afwegen, dan kies je tussen Claude, ChatGPT en Microsoft Copilot op waar je team de dag doorbrengt. Deze gids gaat over de andere as: waar staat je data, onder welk recht valt die, en wie kan erbij. De databodem, niet de benchmark.

Een EU-databodem betekent dat je promptdata fysiek op servers binnen de Europese Unie of een gelijkwaardige jurisdictie als Zwitserland staat, en onder Europees recht valt, buiten het bereik van Amerikaanse wetten zoals de Cloud Act. Voor een AI-chatbot is dat het verschil tussen data die je zelf kunt aanwijzen, en data die op last van een buitenlandse overheid opvraagbaar is.

Kort antwoord: welke route bij welk type bedrijf

Ik geef de aanbeveling vooraf, dan onderbouw ik hem.

• Weinig gevoelige data, klein budget, geen technische mensen: Proton Lumo. Het is de goedkoopste route met een echte EU-databodem, je rolt het in een middag uit, en er is niks te beheren.
• Je wilt een volwaardige interface met code, connectors en beeldgeneratie, en Europese hosting is genoeg: Mistral Le Chat. Krachtiger en breder dan Lumo, standaard in de EU gehost, maar let op de trainingsvoorwaarden van de gratis versie.
• Persoonsgegevens, gereguleerde sector of gewoon maximale grip: zelf hosten. Een open model op je eigen of een Europese server geeft de sterkste databodem, tegen de prijs van beheerslast. Heb je die techniek niet in huis, dan besteed je het beheer uit of neem je Le Chat Enterprise met EU-dataresidentie.

Geen van deze routes is "de beste". Ze passen bij verschillende combinaties van datagevoeligheid en budget, en dat is precies het kader verderop.

Wat je nodig hebt voordat je kiest

De duurste fout is een tool kiezen voordat je weet welke data erin gaat. Leg daarom eerst dit klaar:

• Een dataklasse-indeling. Splits je gebruik in publiek of algemeen (een blog herschrijven), intern (een offerte opstellen) en vertrouwelijk of bijzonder (klantgegevens, medische of juridische data). Diezelfde indeling gebruik je als je een AI-toolbeleid opstelt dat per dataklasse vastlegt welke tool mag.
• Een budget per gebruiker per maand, en het besef dat zelf hosten de kosten naar voren haalt (server en inrichting) in plaats van naar een eeuwig groeiend abonnement.
• Duidelijkheid over wie het beheert. Bij een dienst is dat de leverancier; bij zelf hosten heb jij iemand nodig die updates, back-ups en monitoring draait, of een partij die dat overneemt.
• Je AVG-basis op orde: een verwerkersovereenkomst met de leverancier, en bij gevoelige verwerkingen een DPIA. Het AVG-risico zit zelden in het model en bijna altijd in hoe je met de data omgaat.

De drie routes op een rij

De keuze draait om zes dingen: prijs, waar je data staat, onder welk recht die valt, of je gesprekken worden gebruikt om modellen te trainen, hoeveel beheer het kost, en hoe volwaardig de tool aanvoelt. Zo staan Lumo, Le Chat en zelf hosten ervoor (stand juli 2026):

Proton Lumo: de simpelste EU-route

Lumo is de AI-chatbot van het Zwitserse Proton, bekend van zijn VPN en versleutelde e-mail. Sinds Lumo 2.0 is de bruikbaarheid flink omhoog: er zijn twee standen (Fast voor dagelijkse vragen, Thinking met een zichtbaar redeneerproces), beeldherkenning en -generatie, websearch met bronvermelding, en een gebruikersgestuurd geheugen. Op de onafhankelijke Artificial Analysis Intelligence Index haalt Lumo 2.0 Max 51 punten, ruim boven Claude Sonnet 4.6 maar net onder GPT 5.5 en Claude Opus 4.8. Voor schrijven, samenvatten en code reviewen merk je dat verschil nauwelijks; voor het zwaarste redeneerwerk loopt het net achter.

Het sterke punt zit onder de motorkap. Lumo draait op open-source basismodellen als Qwen 3.5 en GLM 5.2, uitsluitend op eigen datacenters in Zwitserland, Duitsland en Noorwegen, buiten het bereik van de Amerikaanse Cloud Act. Gesprekken zijn zero-access versleuteld: niet gelogd, niet gedeeld, nooit gebruikt om modellen te trainen, ook niet op Lumo for Business. Het breekpunt is de bovenkant: geen diepe kantoorintegratie zoals Copilot, en voor de allerzwaarste taken zijn ChatGPT en Claude nog sterker. Voor het dagelijkse werk van de meeste MKB'ers is dat geen bezwaar.

Mistral Le Chat: Europees en volwaardig

Le Chat van het Parijse Mistral is de breedste van de drie. Le Chat Pro draait op Mistral Large 3 voor 14,99 dollar per maand, met websearch, documentupload, beeldgeneratie via FLUX, code-uitvoering met Codestral en een razendsnelle antwoordmodus. Het Team-plan (rond 24,99 dollar per gebruiker) voegt gedeelde werkruimtes en admin-beheer toe; Enterprise biedt on-premise of private-cloud uitrol, expliciete EU-dataresidentie en SSO.

De databodem is goed, met één belangrijke nuance. Bij Mistral staat je data standaard in de Europese Unie, tenzij je expliciet het Amerikaanse API-endpoint kiest. Maar op de gratis Le Chat worden je gesprekken standaard gebruikt om de modellen te verbeteren tenzij je dat in de privacyinstellingen uitzet; zero data retention is er alleen op de API en de zakelijke plannen, niet op de consumentenversie. Voor bedrijfsgebruik betekent dat: neem minimaal een betaald plan, want daar is training op je data automatisch uitgesloten.

Zelf hosten: de sterkste databodem, de hoogste beheerslast

Zelf hosten wil zeggen dat je een open model op een server draait die jij beheert, met een chatinterface als Open WebUI ervoor en een runtime als Ollama of vLLM eronder. De data verlaat je eigen infrastructuur nooit, dus de databodem is per definitie waterdicht. Een bruikbaar model als Qwen 3.5 32B draait gekwantiseerd op ongeveer 16GB VRAM en haalt op een RTX 4090 met 24GB VRAM zo'n 40 tot 70 tokens per seconde, sneller dan je kunt lezen. Wil je zwaardere modellen of veel gelijktijdige gebruikers, dan schuif je op naar datacenter-GPU's als de A100 of H100.

De rekensom draait precies andersom dan bij een abonnement. Bij een verbruik van zo'n 200 miljoen tokens per maand staat lokale hardware geamortiseerd op 80 tot 120 dollar tegenover 600 tot 2.000 dollar in de cloud. Het breekpunt is beheer: een eigen server onderhoudt zichzelf niet, en zonder updates, back-ups en monitoring is het geen oplossing maar een tijdbom. Dat is precies waarom ik self-hosted bouw maar het onderhoud er standaard bij neem: de grip van eigen beheer, zonder dat jij om half elf 's avonds in een serverlog hoeft te duiken.

In vier stappen naar de juiste keuze

Doorloop deze stappen op volgorde, dan kies je op je eigen situatie in plaats van op de bekendste naam.

1. Deel je gebruik in dataklassen in. Schrijf drie tot vijf taken op die je team echt wil doen en label ze publiek, intern of vertrouwelijk. Dat ene overzicht bepaalt meer dan welke feature-lijst dan ook: gevoelige data trekt je richting Le Chat Enterprise of zelf hosten, algemene taken passen prima bij Lumo.
2. Bepaal je harde eisen. Moet training op je data uitgesloten zijn (dan geen gratis Le Chat)? Moet de data aantoonbaar in de EU blijven (dan Lumo, Le Chat betaald, of eigen server)? Moet je audit-logs en SSO hebben (dan een Enterprise-plan of eigen opzet)? Zet die eisen op papier voordat je gaat testen.
3. Test met je eigen materiaal. Geef de overgebleven opties twee weken en laat ze dezelfde echte taken doen: jouw offerte, jouw klantmail, jouw exportbestand. Let op of mensen het uit zichzelf blijven gebruiken; adoptie voorspelt het rendement beter dan een demo.
4. Reken de volledige prijs door. Tel bij een dienst de kosten per gebruiker over een jaar; tel bij zelf hosten de server, de inrichting en het beheer. Reken over drie jaar, niet over één maand, want daar draait de vergelijking tussen huren en bezitten om.

Valkuilen

"EU-gehost" is niet hetzelfde als "onder EU-recht". Een Amerikaanse leverancier die een datacenter in Frankfurt huurt, valt nog steeds onder de Cloud Act. De vraag is niet alleen waar de servers staan, maar onder welke jurisdictie het bedrijf valt. Vertrekkend AP-voorzitter Aleid Wolfsen waarschuwde dat gegevens die je in een publieke chatbot plakt er nooit meer uitkomen. Check dus zowel de serverlocatie als het thuisland van de leverancier.

Gratis versies trainen mee. Het verschil tussen de gratis en betaalde Le Chat is niet alleen de limiet, maar wat er met je invoer gebeurt. Op de gratis versie is training standaard aan. Voor bedrijfsgebruik is een gratis consumententool met bedrijfsdata erin bijna altijd de verkeerde keuze, hoe Europees de leverancier ook is.

Zelf hosten zonder beheer is een tijdbom. De aantrekkelijke kant van een eigen server (volledige grip, geen training, vaste kosten) verdampt zodra niemand de beveiligingsupdates draait. Reken het beheer mee, of besteed het uit. Anders koop je een risico in plaats van een oplossing.

De databodem verwarren met capaciteit. Deze gids kiest op waar je data staat. Of het model slim genoeg is voor jouw taken is een aparte vraag. Meng ze niet: een waterdichte databodem op een model dat je werk niet aankan, helpt je net zo min als een briljant model dat je data naar de verkeerde jurisdictie stuurt.

Het beslis-kader: datagevoeligheid maal budget

Leg de twee assen naast elkaar en de keuze valt bijna vanzelf. De verticale as is hoe gevoelig je data is; de horizontale as is hoeveel budget en technisch beheer je hebt.

• Weinig gevoelig, klein budget: Proton Lumo for Business. Goedkoopste EU-databodem, nul beheer.
• Weinig tot gemiddeld gevoelig, wil een volwaardige tool: Mistral Le Chat betaald. Breder inzetbaar, EU-gehost, training uitgesloten op het betaalde plan.
• Gevoelig of gereguleerd, technisch beheer beschikbaar: zelf hosten op een eigen EU-server. Maximale grip.
• Gevoelig of gereguleerd, geen technische mensen: zelf hosten met het beheer uitbesteed, of Le Chat Enterprise met dataresidentie en SSO.

Uitgewerkt voorbeeld: een administratiekantoor met tien mensen

Neem een administratiekantoor met tien medewerkers dat AI wil inzetten om klantmails samen te vatten, conceptbrieven te schrijven en jaarrekeningen toe te lichten. In die stukken staan namen, burgerservicenummers en financiële gegevens: vertrouwelijke en deels bijzondere persoonsgegevens. Op de gevoeligheids-as zit dit kantoor dus hoog.

De eigenaar begint met de dataklasse-indeling en ziet meteen dat een gratis consumententool afvalt: klantdata mag niet in een tool die standaard meetraint. Budget is er, maar een fulltime beheerder niet. Dat sluit onbeheerd zelf hosten uit. Blijven over: Le Chat Enterprise met dataresidentie, of zelf hosten met uitbesteed beheer.

Hij rekent het door. Le Chat Enterprise geeft snel een volwaardige interface en EU-dataresidentie, maar de data blijft bij een externe leverancier en de prijs schaalt per gebruiker. Zelf hosten met een uitbesteed beheercontract kost vooraf meer, maar de klantdata verlaat de eigen server nooit en de kosten zijn na jaar één grotendeels vast. Voor een kantoor dat dagelijks met burgerservicenummers werkt, weegt die harde databodem zwaar. De keuze wordt een self-hosted opzet met Qwen 3.5 32B op een eigen server in een Nederlands datacenter, Open WebUI als interface, en een beheercontract voor de updates en back-ups. Voor de weinig gevoelige taken (een blog, een algemene tekst) mogen medewerkers Lumo gebruiken, zodat de zware opzet niet voor alles nodig is.

Dat gemengde antwoord is vaak het eerlijkste: de gevoelige kern zelf hosten, de rest bij een goede EU-dienst. Je hoeft niet alles in één kamp te duwen. Voor wie dieper in de afweging tussen huren en bezitten wil, staat het complete draaiboek om vendor lock-in te herkennen en je digitale soevereiniteit terug te pakken klaar.

Tot slot

De privacy-veilige AI-keuze is geen geloofskwestie en geen politiek statement. Het is nuchter risicobeheer: weet waar je data staat, onder welk recht die valt, en wat er gebeurt als de voorwaarden veranderen. Proton Lumo, Mistral Le Chat en zelf hosten zijn geen concurrenten om één troon, maar drie antwoorden op drie verschillende combinaties van gevoeligheid en budget. Leg je eigen data en je eigen middelen naast het kader hierboven, en de route die past, wijst zichzelf aan.