Gartner voorspelt heraanname van 30 procent AI-ontslagen werknemers

Gartner voorspelt dat bedrijven tegen 2029 30 procent van de werknemers die zij wegens vervanging door AI ontslaan opnieuw moeten aannemen, vaak tegen aanzienlijk hogere kosten.

Voor een Nederlandse werkgever verschuift daarmee de rekensom van een AI-project: een ontslagbesluit kan later een wervings-, opleidings- en inwerkkostenpost worden, terwijl kennis en de eigen talentpool intussen zijn verdwenen.

Het getal is een prognose

Het is belangrijk om de zin precies te lezen. Gartner noemt dit een voorspelling voor 2029, geen meting van heraanname die al heeft plaatsgevonden. De 30 procent slaat alleen op werknemers die zijn ontslagen omdat AI hun werk verving. Het gaat dus niet om alle mensen die door AI van rol veranderen, en ook niet om alle ontslagen in een reorganisatie.

De prognose staat in Gartners overzicht van vier verschuivingen die de toekomst van werk moeten bepalen. Het onderzoeksbureau waarschuwt dat snelle personeelsreducties op korte termijn financiële winst kunnen opleveren, maar tegelijk de talentpijplijn en kennis uit de organisatie aantasten. Als de groei van de beroepsbevolking wereldwijd afvlakt of daalt, wordt het later moeilijker en duurder om dezelfde kennis opnieuw te vinden.

Van functies schrappen naar rollen herschikken

Gartner noemt een alternatief voor functies simpelweg laten verdwijnen een ‘talent remix’: AI neemt werk met een lagere toegevoegde waarde over, terwijl medewerkers naar ander werk bewegen. In die benadering blijft menselijke beoordeling onderdeel van het proces. Gartner beschrijft AI daarbij als een digitale collega die het oordeel, de creativiteit en de besluitvorming van medewerkers moet versterken, niet automatisch vervangen.

De tweede verschuiving in het Gartner-overzicht gaat over een AI-klare organisatie. Daar horen volgens het bureau AI-geletterdheid, vaardighedenbeheer en blijvende scholing bij. Ook bestuurders moeten beter begrijpen wat AI wel en niet kan, omdat functies en werkprocessen sneller veranderen.

Dat vraagt om meer dan nieuwe software. Bij vergaande automatisering dreigt een verlies aan context: medewerkers weten nog welke stappen een systeem uitvoert, maar niet meer waarom die stappen zo zijn ingericht. Gartner noemt daarom ook systemen die besluitvorming ondersteunen en menselijk toezicht zichtbaar houden.

De kostenpost zit achteraf

De 30-procentprognose gaat daarom over meer dan een mogelijke terugkeer op de loonlijst. Ze gaat over de optie om kennis, ervaring en aanpassingsvermogen in de organisatie te houden terwijl AI wordt ingevoerd. Wie die capaciteit eerst wegbezuinigt, kan later opnieuw betalen voor werving, opleiding en onboarding, precies op het moment dat de concurrentie om talent groter wordt.

Gartner koppelt daar nog een tweede voorspelling aan. Tegen 2027 zou 75 procent van de organisaties die AI-productiviteitswinst vooral als kostenbesparing boeken, worden voorbijgestreefd door concurrenten die die winst opnieuw investeren in innovatie, modernisering en scholing. Beide cijfers zijn verwachtingen, geen garanties.

De ontwikkeling maakt één verschuiving zichtbaar: AI verandert personeelsplanning van een vraag over minder werk naar een vraag over welke kennis en rollen na automatisering nog nodig zijn. De kosten van een te snelle keuze verschijnen dan niet alleen bij het ontslag, maar ook wanneer de organisatie later haar verdwenen kennis moet terugkopen.