Belastingdienst kiest on-premises werkplek met open source

De Belastingdienst kiest voor een werkplek op eigen of gecontroleerde servers, gecombineerd met open source, schrijft staatssecretaris Eelco Eerenberg in zijn Kamerbrief van 5 oktober. Mail en agenda volgen eerst in 2027.

De overstap wordt een meerjarig inkoopbesluit per functie, met mail en agenda voorop en opslag en samenwerking later. Voor organisaties die hun kantoorsoftware als één pakket inkopen, worden servercapaciteit, beheer en archivering onderdeel van dezelfde afweging, naast de licentieprijs. De Belastingdienst wil bestaande licenties zo veel mogelijk hergebruiken om extra investeringen te beperken, maar noemt geen bedrag.

Mail en agenda gaan als eerste over

De keuze geldt voor de Belastingdienst, de Douane en Dienst Toeslagen. In het on-premises scenario draait de software op servers van de Belastingdienst zelf of op servers waarover de dienst controle heeft. Volgens Eerenberg is deze route nu uitvoerbaar omdat de Belastingdienst zijn datacentercapaciteit heeft vergroot. Het ontwerp en de invoering worden nog uitgewerkt, met de aanbevelingen van het Adviescollege ICT-toetsing over de inrichting en sturing van het programma.

De planning loopt per functie. De voorziening voor mail en agenda moet in 2027 op eigen of gecontroleerde servers draaien. Europese open-sourceoplossingen voor persoonlijke opslag en samenwerking volgen later in 2027 en in 2028. De brief sluit daarmee aan bij het advies om alternatieven per functie te onderzoeken in plaats van één totaalpakket bij één leverancier onder te brengen. Welke programma’s daarvoor worden gekozen, staat er nog niet in.

De pauze van juli krijgt invulling

De keuze volgt op de pauze van 10 juli, toen het kabinet de publieke-clouduitrol bij de Belastingdienst, Douane en Toeslagen stilzette en een nieuwe keuze voor eind 2026 aankondigde. Dat gebeurde na een kritisch advies over de Microsoft 365-aanpak. Het adviescollege trof op 29 juni al ongeveer 5.000 medewerkers met een Microsoft 365-werkplek in de publieke cloud aan. Het college vond de beveiligingsinrichting onvoldoende voor vertrouwelijkheid en beschikbaarheid, de oplossing ongeschikt voor alle gegevensverwerking en de gekozen totaaloplossing zonder werkbare uitstaproute niet toekomstvast.

Het advies vroeg om de clouduitrol terug te draaien en uiterlijk eind 2026 een groeipad voor de werkomgeving te kiezen. Op 10 juli werd die uitrol gepauzeerd en bleef de keuze open. Nu heeft de Belastingdienst de richting bepaald en een volgorde aangekondigd. De brief zegt niet wat er met de circa 5.000 bestaande werkplekken gebeurt.

De Belastingdienst heeft een eigen traject binnen de bredere rijksbeweging. In juni kreeg DICTU, SSC-ICT en DUO de opdracht om samen een soevereine werkplek te ontwikkelen, met de eerste testgebruikers in 2027. Dat project gaat over andere rijksdiensten en legt geen softwarekeuze op aan de Belastingdienst.

Een Duitse migratie laat de schaal zien

Een bruikbare parallel staat in Schleswig-Holstein. De Duitse deelstaat meldde dat het zijn mailsysteem in zes maanden omzette van Microsoft Exchange en Outlook naar de open-sourceprogramma’s Open-Xchange en Thunderbird. De migratie, die op 2 oktober 2025 werd afgerond, omvatte meer dan 40.000 mailboxen en ruim 100 miljoen e-mails en agenda-items.

Die aantallen laten zien dat open-source mail op grote schaal kan worden ingevoerd, maar de deelstaat noemt in dezelfde aankondiging ook jaren aan voorbereiding en een gezamenlijk traject met leveranciers. De deelstaat noemt geen vergelijkbare kosten of beveiligingsmetingen. De gekozen programma’s en de eisen aan de werkomgeving verschillen ook. Wel maakt het voorbeeld tastbaar waarom mail, agenda, opslag en samenwerking afzonderlijke migraties kunnen zijn.

Archivering houdt de uitvoering open

De Kamerbrief noemt zelf een onderdeel waarvoor nog geen vervanging klaarstaat. Enkele voorzieningen voor informatiebeheer zaten in het Microsoft 365-pakket en zijn volgens de Belastingdienst niet beschikbaar in een on-premises variant. De dienst brengt in kaart wat nodig is om die functies op te lossen en zegt daarop terug te komen in de volgende stand-van-zakenbrief.

De nieuwe richting is concreet en de uitwerking loopt door. De brief noemt geen gekozen Europese programma’s, geen totale kosten en geen migratieplan voor de bestaande werkplekken. Het voornemen om huidige licenties te hergebruiken moet extra investeringen beperken; de totale rekening is niet bekend.

De planning valt binnen een portfolio met beperkte ICT-capaciteit. In 2026 gaat volgens de brief ongeveer 55 procent van de beschikbare capaciteit naar essentiële modernisering, 40 procent naar wetgeving en andere externe verplichtingen en 5 procent naar strategische vernieuwing. Eerenberg wil die verdeling de komende jaren geleidelijk verschuiven naar maximaal 20 procent voor essentiële modernisering en minstens 20 procent voor strategische vernieuwing. Die verdeling geeft context aan de planning; de brief noemt geen afzonderlijk budget of capaciteitspercentage voor de kantoorwerkplek.

De brief plaatst de kantoorwerkplek in dezelfde langetermijnagenda als modernisering en wettelijke verplichtingen. De aangekondigde ICT-roadmap moet laten zien hoe de Belastingdienst de prioriteiten de komende jaren ordent. De Kamer ontvangt die roadmap in het eerste kwartaal van 2027.