Kabinet pauzeert uitrol Microsoft 365 bij Belastingdienst en Douane

Het kabinet pauzeert de uitrol van Microsoft 365 bij de Belastingdienst, Douane en Dienst Toeslagen en laat het scenario van een eigen, on-premises werkplek opnieuw uitwerken. Staatssecretaris Eerenberg (Financiën) neemt dat besluit na een vernietigend advies over de overstap naar de publieke cloud.

Voor elk Nederlands bedrijf dat een grote stap naar Microsoft 365 of Azure afweegt, is dit een bruikbaar precedent. Een van de omvangrijkste kantoormigraties van de overheid gaat in de pauzestand, niet omdat de software niet werkt, maar omdat er geen werkbare uitweg ligt en de afhankelijkheid van één leverancier te groot wordt. Dat verschuift de vraag 'kom je hier later weer uit?' van bijzaak naar een even harde eis als prijs en functionaliteit.

Wat het Adviescollege concludeerde

Het Adviescollege ICT-toetsing (AcICT) oordeelde eind juni dat de huidige aanpak geen geschikte, veilige en toekomstvaste werkomgeving oplevert. De informatiebeveiliging schiet tekort voor vertrouwelijke gegevens, en er ligt geen werkbare exitstrategie. Daardoor ontstaat wat het advies vendor lock-in noemt: een te groot concentratierisico, minder flexibiliteit en verlies van digitale soevereiniteit.

Op het moment van het advies hadden al zo'n 5.000 medewerkers een M365-werkplek gekregen. Toch is de eerste aanbeveling om de uitrol in de publieke cloud terug te draaien, uiterlijk eind 2026 een keuze te maken voor een veilig en toekomstvast groeipad, en een volwaardig programma op te tuigen dat de sturing op orde brengt.

Van 'definitief' terug naar de tekentafel

De ommezwaai is fors. In oktober 2025 koos de Belastingdienst nog definitief voor M365, ondanks kritische Kamervragen over Amerikaanse toegang tot gegevens. Nu zet het kabinet geen nieuwe migratiestappen meer zolang er geen nieuwe keuze ligt.

Het on-premises alternatief betekent dat de software op eigen servers van de Belastingdienst draait, of op servers die de dienst zelf beheert en controleert. Binnen zes maanden volgt een tussentijdse evaluatie met het adviescollege. De redenering van Eerenberg: in een jaar tijd veranderen omstandigheden als beschikbare datacentercapaciteit en het marktaanbod, waardoor eerder onhaalbare opties nu wél binnen bereik komen.

Wat dit signaleert

De pauze past in een bredere beweging bij het Rijk, dat Nextcloud onderzoekt als soeverein alternatief voor de Microsoft-werkplek en eerder dit jaar de eisen voor publieke cloud bij de overheid aanscherpte. De rode draad is dat digitale soevereiniteit niet langer een praatpunt is, maar een criterium waarop een besluit ook echt wordt teruggedraaid.

Voor de private sector zit de les niet in de keuze tussen cloud of eigen server, maar in het moment waarop je die maakt. Wie een leverancier binnenhaalt zonder een geteste manier om er weer uit te stappen, ontdekt de prijs van die afhankelijkheid pas als overstappen al te duur is geworden. Dat is precies waar vendor lock-in over gaat: niet dat je vastzit, maar dat je het pas merkt als het te laat is.