Het Anthropic-verbod werkt averechts en duwt bedrijven naar Chinese open AI

Twee weken nadat de Amerikaanse overheid Anthropic dwong zijn krachtigste modellen Fable 5 en Mythos 5 wereldwijd uit te schakelen, tekent zich een uitkomst af die in Washington niemand voor ogen had: het verbod versnelt juist de opmars van Chinese AI. Dagen na de uitschakeling bracht het Chinese Z.ai een model uit dat bijna even sterk is, een fractie kost en door geen enkele Amerikaanse regel wordt geraakt. Inmiddels zijn zes van de tien populairste modellen op een veelgevolgde ranglijst in China gebouwd.

De aanleiding voor het verbod ligt inmiddels op straat. Het begon niet met een formeel onderzoek, maar nadat Amazon een jailbreak in Fable 5 meldde en de VS een Chinese connectie bij Mythos 5 vermoedde. Omdat Anthropic de nationaliteit van zijn gebruikers niet kon vaststellen, ging de stekker er voor iedereen uit. Het effect was een vacuüm, en dat vacuüm wordt nu in hoog tempo gevuld.

Silicon Valley stapt zelf over

Het opvallendst is wie er overstapt. Niet alleen kostenbewuste bedrijven in opkomende markten, maar ingenieurs in Silicon Valley zelf. Charles O'Neill van het cloudbedrijf Baseten draait inmiddels op het nieuwe model van Z.ai, en hij is niet de enige. "With Fable restricted, the gap between the U.S. and China is very slim", zegt Rehaan Ahmad, mede-oprichter van het Silicon Valley-startup alphaXiv, die het Chinese model al ruim een week gebruikt.

Dat is de kern van de terugslag. Een exportbeperking werkt alleen als er geen gelijkwaardig alternatief is. Door het sterkste Amerikaanse model uit te zetten op het moment dat een Chinees model bijna op ooghoogte kwam, kreeg dat alternatief precies het podium dat het nodig had.

Niet een model, maar een hele golf

Dit gaat allang niet meer om een enkele uitschieter. Zes van de tien modellen op de veelgevolgde populariteitsranglijst komen nu uit China. Het gaat om namen die ook Nederlandse ontwikkelaars kennen: DeepSeek, Alibaba's Qwen en Z.ai.

De cijfers eronder zijn fors. Chinese open modellen waren begin 2026 al goed voor ongeveer 30 procent van het wereldwijde modelgebruik op platform OpenRouter, tegen vrijwel nul eind 2024. Qwen passeerde Meta's Llama en is nu goed voor meer dan de helft van alle downloads van open modellen. Het meest concrete bewijs blijft Z.ai: GLM-5.2 staat vierde op de intelligentie-ranglijst van Artificial Analysis tegen ongeveer een zesde van de prijs van de gesloten Amerikaanse frontier-modellen, en draait op binnenlandse Chinese chips.

Twee bezwaren houden brede inzet in de VS nog tegen: de banden van deze bedrijven met de Chinese overheid, en de klacht dat Chinese labs Amerikaanse technologie oneigenlijk hebben gebruikt om hun goedkopere modellen te bouwen, hetzelfde distillatieverwijt dat Anthropic eerder aan Alibaba's Qwen richtte. Maar de lage prijs wint aanhang, sneller dan die bezwaren hem afremmen.

Zelfs bondgenoten willen garanties

De terugslag blijft niet bij de markt. Hij raakt nu de diplomatie. Tijdens een top in Washington over Pax Silica, het Amerikaanse initiatief voor AI-toeleveringsketens zonder Chinese betrokkenheid, eiste India garanties dat het niet hetzelfde overkomt als Anthropic. De zorg heet inmiddels de kill switch: het vermogen van Washington om de toegang tot een model van het ene op het andere moment af te sluiten. New Delhi kreeg de toezegging dat eenmaal verleende toegang blijft, "access to technology, once it is provided, will not be cut off", aldus de Indiase IT-topman S. Krishnan.

Dat bondgenoten zulke beloftes nodig hebben, voedt precies de dynamiek waar het verbod last van heeft. Chinese commentatoren wrijven het er dankbaar in. "Hoe meer muren Washington optrekt met administratieve bevelen, hoe sterker het andere landen en ontwikkelaars naar eigen alternatieven duwt", betogen twee onderzoekers van de Universiteit van Peking. Anders dan fysieke goederen laat AI zich niet inpakken of onderscheppen; een verbod versnelt vooral de zoektocht naar een uitweg.

Wat dit betekent voor jouw bedrijf

Voor een Nederlands bedrijf dat na het wegvallen van Anthropic-toegang zijn AI-leverancier heroverweegt, lijkt een goedkoop Chinees open model een logische sprong: frontier-niveau, een fractie van de prijs en zelf te hosten. Daarmee verdwijnt een reële afhankelijkheid, namelijk die van een Amerikaans overheidsbesluit dat je tool zomaar uitzet.

Maar er komt een andere voor in de plaats. Een Chinese leverancier brengt zijn eigen jurisdictie mee, met datawetgeving en toegangsregels waar je geen invloed op hebt, net zoals een Chinees cloudalternatief in Europa nog geen soeverein alternatief is. De les van deze hele saga is niet dat het ene kamp betrouwbaarder is dan het andere. Het is dat afhankelijkheid van een enkele leverancier zelf het risico is, of die nu in San Francisco of Beijing zit.

De echte verzekering tegen een volgende uitschakeling zit niet in trouw aan een merk, maar in open gewichten en de vrijheid om over te stappen. Wie nu nuchter een open model kiest dat bij zijn bedrijf past en de overstap technisch open houdt, koopt iets waardevollers dan de laagste prijs: het recht om zelf te bepalen welk model er morgen draait.