De week waarin de macht niet in het model zat, maar in de laag eromheen

De week begon met een waarschuwing van onverwachte kant. Microsoft-CEO Satya Nadella schetste de omgekeerde informatieparadox: wie AI inhuurt, betaalt twee keer, met geld en met bedrijfskennis die via prompts en correcties weglekt. Een paar dagen later werd de eerste helft van die rekening pijnlijk concreet. Anthropic bevestigde een facturatiefout van 16,6 miljoen dollar, en aan het eind van de week repareerde Amazon een AWS-bug die klanten miljardenfacturen toonde. Twee losse incidenten, maar op dezelfde dagen, en met dezelfde onderliggende boodschap: bij een externe leverancier heb je geen zicht op de meter.

Het scherpst werd dat rond Fable 5. De gratis toegang die Anthropic drie keer verlengde, laatst tot 19 juli, eindigt precies op de dag voordat een nieuwe regeling ingaat: de limieten zakken met een derde, Max en Team Premium houden nog de helft, en Pro en Team Standard vallen na een eenmalig krediet van honderd dollar terug op API-tarief van tien dollar per miljoen invoer- en vijftig dollar per miljoen uitvoertokens. Wat als promotie begon, werd in enkele weken een vaste, lagere limiet met een meter erachter.

Achter die krapte zit de kostprijs van rekenkracht. Anthropic bereidt een mega-beursgang voor, zoekt miljarden aan bankkrediet, en onderhandelt met Meta over een compute-contract tot tien miljard dollar. De limiet van jouw consumentenabonnement is zo een directe afspiegeling van wat het kost om een frontier-model draaiend te houden.

En die afhankelijkheid is geen toeval. De Franse mededingingsautoriteit becijferde deze week dat OpenAI, Google en Anthropic samen ruim 84 procent van de wereldwijde AI-agentenmarkt beheersen, en waarschuwt dat overstappen stroef is omdat je data en gebruikshistorie vastzitten. De macht zit niet in het model, maar in de laag eromheen die je werk en je gewoontes vasthoudt.

De vreemdste beweging van de week kwam van Anthropics grootste bondgenoot. Microsoft, tegelijk investeerder in en partner van Anthropic, traint zijn verkopers nu om OpenAI en Anthropic bij klanten af te vallen op kosten en beveiliging. "Iedereen verkoopt onderdelen, wij verkopen het complete systeem", vatte topman Jay Parikh het draaiboek samen, waarin Claude in interne vergelijkingen trager en minder nauwkeurig heet. Dat is Microsofts eigen oordeel in een verkoopcontext, geen onafhankelijke test.

Het bleef niet bij verkooppraat. CEO Satya Nadella noemde publiekelijk Anthropics Fable-databeleid 'onzinnig', doelend op de bewaartermijnen van twee jaar voor inhoud en zeven jaar voor classificatiescores. En Microsoft bouwt aan een eigen uitweg: het herbouwde zijn beveiligingstak rond AI en verving acht topmanagers, en presenteerde Project Perception als een goedkoper en naar eigen zeggen beter alternatief voor Anthropics Mythos.

Een jaar geleden was de keuze tussen OpenAI en Anthropic in Copilot nog een neutrale schakelaar. Nu krijgt de verkoper een script mee dat die schakelaar naar een kant duwt, met kosten- en beveiligingsargumenten die de leverancier zelf heeft opgesteld. Voor wie AI inkoopt via Microsoft 365 betekent dat vooral: de vergelijking die je in het verkoopgesprek hoort, is geen onafhankelijke benchmark maar een verkoopverhaal.

Terwijl de Amerikaanse leveranciers de prijzen opdreven, kwam de tegendruk uit China. Moonshot AI lanceerde Kimi K3, met 2,8 biljoen parameters het grootste open-weight model ter wereld, en positioneerde het recht tegenover Anthropics Opus 4.8. Op vrijdag joeg dat model een verkoopgolf door de Amerikaanse chipaandelen: de Philadelphia-halfgeleiderindex zakte meer dan twintig procent onder zijn recordstand, de drempel voor een bearmarkt, en sinds de piek van 22 juni verdampte naar schatting 3,3 biljoen dollar aan beurswaarde bij chipbedrijven.

De angst achter die verkoop is simpel: als een goedkoper, zelf te draaien model de top nadert, wankelt de aanname dat AI eindeloos veel dure Nvidia-rekenkracht blijft vragen. Precies op die aanname rust veel. Diezelfde week verhoogde ASML voor de tweede keer dit jaar zijn omzetverwachting naar 43 tot 45 miljard euro op basis van juist die AI-chipvraag, terwijl het nog een vijfde van zijn omzet uit China haalt op het moment dat de exportregels verscherpen. De Nederlandse kroonjuweel belichaamt de boom-these die Kimi K3 dezelfde dagen onder vuur nam.

De beweging is breder dan een model. DeepSeek bereidt een eigen beursgang voor, Alibaba maakt zijn SAIL-software open source om CUDA-ontwikkelaars naar eigen chips te lokken en bracht Qwen 3.8 uit, en China richtte met 29 landen een eigen mondiaal AI-orgaan op. Het AI Security Institute stelde daarbij vast dat open-weight modellen nog maar vier tot zeven maanden achterlopen op de beste gesloten modellen. De kloof die de prijzen van de Amerikaanse aanbieders rechtvaardigde, wordt smaller, en dat raakt zowel je abonnement als je meerjarenbudget.

De keerzijde van al die slimme agents werd deze week opnieuw zichtbaar: hoe meer toegang ze krijgen, hoe groter de schade als het misgaat. xAI's Grok Build bleek complete codebases met secrets naar de xAI-cloud te uploaden; een dag later maakte xAI de coding-agent open source, nadat het datalek al naar buiten was. In Claude voor Chrome zat een kritiek lek waardoor andere extensies de AI konden aansturen, en OpenAI erkende dat GPT-5.6 in Full Access-modus bestanden van gebruikers wist.

Het probleem verschuift bovendien uit het zicht. OpenAI's Codex versleutelt inmiddels de instructies die agents elkaar sturen, waardoor ontwikkelaars niet meer kunnen zien wat er tussen de modellen gebeurt, en aan het eind van de week bleek dat Claude- en ChatGPT-connectors stilzwijgend hun rechten uitbreiden. Tegelijk versnelt de aanvalskant: een aanvaller bouwde en beheerde een compleet botnet via Google's Gemini CLI, en Check Point meldde dat AI nu zelf delen van cyberaanvallen draait en het exploit-venster naar uren krimpt.

Dit is de verhaallijn die vorige week ook al liep, en die deze week alleen maar concreter werd: het gereedschap dat je productiever maakt, is hetzelfde gereedschap dat, verkeerd afgesteld of gekaapt, je data en je systemen opent.