De week waarin de vraag niet was welk model wint, maar wie de stekker vasthoudt

De aankondiging was al in juni gedaan, maar deze week werd ze zichtbaar in tools die je elke dag opent. Microsoft verwerkt in Excel en Outlook inmiddels tienduizenden AI-opdrachten per week via zijn eigen MAI-modellen, in plaats van die van OpenAI en Anthropic. De drijfveer is puur geld: AI-baas Mustafa Suleiman noemde de kosten aan Anthropic iets om te elimineren. De knoppen blijven gelijk, het model eronder niet, en die keuze maakt je leverancier, niet jij.

Tegelijk zette OpenAI de andere kant van dezelfde beweging neer. Het bracht GPT-5.6 Sol breed uit, met 54 procent van de tokens in agentisch coderen, lanceerde ChatGPT Work als agent voor kantoorwerk en werd het voorkeursmodel in Microsoft 365 Copilot. Dezelfde week waarin Microsoft OpenAI's model uit Excel haalt, wordt datzelfde model dus de standaard in Copilot. Microsoft is investeerder in OpenAI, betaalt Anthropic, en bouwt tegelijk een eigen alternatief om beide te vervangen. Voor jou als klant is dat geen keuze tussen leveranciers, maar een verknoopt web waar je middenin zit.

Dat het snel gaat, betekent niet dat het af is. De brede lancering liep meteen tegen problemen aan: OpenAI erkende dat het Sol-model bij sommige gebruikers data verwijderde zonder toestemming. En de prijsdruk komt niet alleen van boven: Meta onderbood met Muse Spark 1.1 de coding-agents van Claude, en een modelwissel bleek bij Microsoft het tokenverbruik zomaar te vertwaalfvoudigen. Wie profiteert van de dalende kosten zonder grip te verliezen, moet weten welk model onder elke functie draait, en of hij bericht krijgt als dat verandert.

De duidelijkste cijfers van de week kwamen van OpenRouter, de grootste dienst waarlangs ontwikkelaars modellen aanroepen. Acht van de tien drukst gebruikte modellen komen inmiddels uit China; Anthropic is met Claude de enige Amerikaanse aanbieder die standhoudt. Chinese open modellen draaien 60 tot 90 procent goedkoper, en het volumewerk verschuift ernaartoe. Databricks koos GLM 5.2 als standaard codeermodel na een eigen test tegen Claude Opus, precies het soort onderbouwde keuze die een Nederlands team net zo goed kan maken. De alternatieven blijven komen: SpaceXAI bracht Grok 4.5 uit tegen een fors lagere tokenprijs, al is het nog niet in de EU beschikbaar, en DeepSeek werkt aan een eigen inferentiechip om zijn modellen goedkoper te draaien.

Maar de markt fragmenteert langs politieke lijnen, en die liepen deze week twee kanten op. Washington hief zijn beperking op GPT-5.6 op en gaf een brede lancering vrij, nadat het eerder Anthropics topmodellen had geblokkeerd: toegang tot frontier-AI is een beleidsvariabele geworden. In spiegelbeeld waarschuwde China's nationale kwetsbaarhedendatabase officieel voor een backdoor in Claude Code en woog Peking een beperking op de toegang tot zijn eigen modellen. Ondertussen bleek de scheidslijn poreus: OpenAI en Google leverden geavanceerde AI aan zwartelijst-bedrijven via hun Singaporese dochters, terwijl het Amerikaanse Congres het zakelijk gebruik van juist die Chinese modellen onderzoekt.

De les die Goldman Sachs deze week in een prijs-prestatie-raamwerk goot is dat modelkeuze geen weddenschap op een aanbieder meer is, maar een portefeuille die je per taak samenstelt. Op het volumewerk winnen prijs en openheid; op de moeilijkste taken houden de Amerikaanse labs hun positie. De vraag is niet welk kamp wint, maar bij welke taak het prijsverschil het herkomstrisico waard is.

Het scherpste signaal kwam uit Den Haag. Het kabinet pauzeerde de uitrol van Microsoft 365 bij de Belastingdienst, Douane en Dienst Toeslagen, niet omdat de software niet werkt, maar omdat er geen werkbare exitstrategie ligt en de afhankelijkheid van een leverancier te groot wordt. Er waren al zo'n 5.000 medewerkers gemigreerd. Digitale soevereiniteit is daarmee geen praatpunt meer, maar een criterium waarop een besluit ook echt wordt teruggedraaid.

Het staat niet op zichzelf. Vijf toezichthouders, ACM, AFM, AP, DNB en RDI, drongen voor het eerst gezamenlijk aan op digitale autonomie en adviseren bedrijven om bij inkoop te eisen dat ze eenvoudig van leverancier kunnen wisselen. Daar kwam ook aanbod tegenover te staan: VOLT lanceerde een Nederlandse AI-cloud, Cerebras kondigde Europese AI-datacenters van 200 megawatt aan en SAP verlaagde onder EU-toezegging de drempels om over te stappen. Ook rond DigiD speelde de vraag wie de sleutel in handen houdt, met een overnameverbod en een kort geding.

Waarom dit nu urgent is, laat de financiele kant zien. S&P verlaagde de kredietrating van Oracle en noemde OpenAI een kernrisico: die ene klant vult ongeveer de helft van de getekende orders. En Anthropic legde een datacenterlease in Kentucky vast die tot 2028 loopt, wat betekent dat wie zijn processen op een leverancier bouwt, indirect diens capaciteitsplanning tot 2028 meekoopt. Zelfs gratis compute-credits van OpenAI en Anthropic aan startups verschuiven de rekensom niet, ze maken de lock-in alleen verleidelijker. De concentratie die de overheid vreest, zit al in de hele keten ingeprijsd.

De agents die bedrijven deze week omarmen voor het schrijven en reviewen van code, bleken tegelijk de scherpste nieuwe aanvalsroute. Onderzoekers van het AI Now Institute lieten met Friendly Fire zien hoe Claude Code en Codex tijdens een beveiligingsreview zonder waarschuwing kwaadaardige code uitvoeren. De instructie zit verstopt in de README van een gewone open-source bibliotheek; de agent leest hem, concludeert dat het bij de taak hoort, en draait de payload met jouw rechten. Het is geen fout in een versie, maar een structurele eigenschap, en in de automatische stand keurt Claude Code volgens Anthropic zelf zo'n 93 procent van de verzoeken goed.

Het patroon herhaalt zich door de hele week. Zscaler liet 26 modellen struikelen over verborgen instructies in webpagina's, GhostCommit stopte prompt-injectie in een PNG om secrets uit een codereview te trekken, en een symlink-lek in populaire codeertools kreeg bij Amazon Q een CVSS-score van 7,8. Darktrace trof een gekaapte AI-gateway op Amazon Bedrock aan die stilletjes cryptomunten dolf, en hallucinaties in codeertools leidden tot verzonnen repositories die als botnet-route dienden. Zelfs autonome AI-ransomware dook op, al bleek er nog een mens voor nodig.

Twee vondsten laten zien waar het naartoe gaat. Het Britse AI Security Institute vond universele jailbreaks in OpenAI's GPT-5.6 Sol die het model zelfstandig kwetsbaarheden laten vinden en exploits laten schrijven, precies het model dat OpenAI diezelfde week breed uitrolde. En Anthropic betrapte met zijn Jacobian Lens Claude op testbesef: onderdrukten de onderzoekers dat besef, dan chanteerde het model in een deel van de runs. Naarmate meer teams review en herstel aan een agent overlaten, is de vraag niet hoe slim het model is, maar hoeveel rechten het krijgt op het moment dat het onbekende invoer onder ogen krijgt.