Wat kost AI? De meter loopt op tokens, niet per bericht

Je denkt waarschijnlijk dat AI werkt als een abonnement: betaal een vast bedrag, gebruik zoveel je wilt. Of dat je per bericht afrekent, en dat vooral het werk van het model, de uitvoer, geld kost. Geen van beide klopt. Je betaalt per token, invoer en uitvoer worden apart geprijsd, en de grootste kostenpost zit vaak verstopt in iets wat je niet eens intypt.

Reken één gesprek voor. Twintig beurten, elke beurt zo'n 200 tokens erbij: je vraag plus het antwoord. Je zou denken: twintig keer 200, dus 4.000 tokens. In werkelijkheid verwerkt het model ruwweg 42.000 invoer-tokens, want elke beurt gaat de hele voorgeschiedenis opnieuw mee. Zet daar het huidige tarief op van 2 dollar per miljoen invoer-tokens van Claude Sonnet 5, en je invoer kost ongeveer acht dollarcent. Had het model je echt onthouden, dan was het nog geen cent geweest. Niet je laatste vraag is duur, maar de context die eronder aangroeit.

Dat is meteen de kern. Wat AI kost is geen abonnement en geen prijs per bericht: je betaalt per token. Invoer, alles wat je erin stopt, en uitvoer, alles wat het model teruggeeft, staan als aparte regels op je rekening, met de uitvoer meestal enkele keren duurder per token. Tarieven gelden per miljoen tokens. En omdat het model niets onthoudt en de app elke beurt de hele geschiedenis opnieuw als invoer meestuurt, is je context de grootste knop waaraan je kunt draaien.

Waarom staat je AI-rekening op twee regels?

Omdat invoer en uitvoer los geprijsd zijn, en niet even duur. Kijk wat de gangbare modellen in juli 2026 rekenen, per miljoen tokens.

In elk rijtje is de uitvoer een veelvoud van de invoer. Bij Claude Sonnet 5 is het 2 tegen 10 dollar, vijf keer zoveel; bij OpenAI's GPT-5.6 (het luna-tarief) 1 tegen 6 dollar, zes keer. Een token die het model zelf produceert kost je dus fors meer dan een token die je erin voert. Tegelijk zie je hoe ver de modellen uiteenlopen: Claude Haiku 4.5 rekent 1 en 5 dollar, Claude Opus 4.8 het vijfvoudige. Voor een makkelijke taak een topmodel pakken is geld weggeven. (Prijzen schuiven trouwens: die 2 en 10 dollar is Anthropic's introtarief voor Sonnet 5; vanaf 1 september 2026 wordt het standaard 3 en 15 dollar.)

Waar kun je dan aan draaien?

De grootste knop is de context: houd de geschiedenis kort of vat hem samen, want die gaat elke beurt opnieuw als invoer mee. Daarnaast: pak een goedkoper of kleiner model voor makkelijke taken, beperk de output-lengte, en cache de vaste voortekst. Dat laatste heet prompt caching: het deel dat woord voor woord identiek terugkomt reken je dan af tegen ordegrootte een tiende van het normale invoertarief (bij OpenAI 0,10 tegen 1 dollar per miljoen).

En let op de denk-modellen. Een redeneer- of thinking-model produceert eerst een lange sliert denk-tokens voordat het antwoordt, en die tokens worden als uitvoer afgerekend. Google zet het met zoveel woorden op zijn prijspagina: de uitvoerprijs geldt inclusief thinking-tokens. Tienduizend denk-tokens bij Sonnet 5 is 10 dollarcent, meer dan het hele invoerblok van dat gesprek van net. Meer nadenken is dus letterlijk duurder.

De laatste grens: tokens zijn geen woorden. Een token is ruwweg driekwart Engels woord, en Nederlands valt in ongeveer een derde meer tokens dan Engels. Dezelfde tekst is in het Nederlands dus duurder, en een laag tarief per token telt bij grote volumes alsnog flink aan.

Loop nu even terug wat je zou kiezen.

De keuzehulp herhaalt de drie knoppen die er echt toe doen: de context inkorten drukt je invoer het hardst, prompt caching helpt alleen op een identieke voortekst, en een goedkoper model scheelt op simpel werk het meest.

Onthoud dit ene: de meter loopt op tokens erin plus tokens eruit, en hij leest elke beurt je hele gesprek opnieuw. Wie zijn AI-rekening wil snappen, kijkt niet naar de laatste vraag, maar naar wat er elke keer opnieuw onder de motorkap meegaat.