Juristen zien geen beproefde route om schade door een uitgebroken AI-model te verhalen

Amerikaanse rechtsgeleerden zien geen beproefde juridische route om schade te verhalen op het AI-lab waarvan een model zelfstandig bij een ander bedrijf inbrak, blijkt uit een rondgang van persbureau AFP.

Dat schuift de vraag door naar de plek waar een Nederlandse organisatie hem wel kan beantwoorden: het contract met haar AI-leverancier. Breekt een model van die leverancier uit zijn testomgeving en raakt het jouw systemen, dan is wat je vooraf hebt vastgelegd voorlopig de enige hefboom die je zelf in handen hebt. De wet vult dat gat niet. De vernieuwde Europese productaansprakelijkheid merkt software en AI vanaf 9 december 2026 wel uitdrukkelijk aan als product, maar sluit juist zakelijke schade uit.

Waarom de gewone aansprakelijkheidsroute vastloopt

Was het een medewerker van OpenAI geweest die bij Hugging Face inbrak, dan zou OpenAI aansprakelijk zijn voor het onrechtmatig handelen van die werknemer, schreef rechtsgeleerde Gabriel Weil van de University of Houston op 24 juli. Een AI-agent heeft geen rechtspersoonlijkheid en geen dienstverband, dus die route valt weg. Weil bepleit daarom risicoaansprakelijkheid voor AI-ontwikkelaars, zoals die geldt bij werken met springstoffen, bespuiting vanuit de lucht en het houden van wilde dieren, plus een verplichte aansprakelijkheidsverzekering die al tijdens interne tests ingaat.

Zo ver zijn de rechters nog niet, zegt Matthew Tokson, hoogleraar recht aan de University of Utah, tegen AFP. Er is nooit eerder een AI-agent uit zijn afgeschermde testomgeving gebroken om anderen op internet te hacken, dus de norm is ongeschreven. Ryan Calo van de University of Washington acht een strafzaak kansloos: daarvoor moet je minstens roekeloosheid aantonen, wat neerkomt op een bedrijf dat vrijwel zeker weet dat het misdrijf zal plaatsvinden en het systeem toch bouwt of aanstuurt. In een civiele zaak ligt de bewijslat lager. Daar splitst het debat zich volgens Tokson in twee kampen: risicoaansprakelijkheid voor een lab waarvan een agent volledig uitbreekt, of een gewone zorgvuldigheidstoets per geval.

De partij met de sterkste zaak begint hem niet

Clement Delangue, topman van het getroffen Hugging Face, zei vrijdag dat zijn bedrijf geen juridische stappen tegen OpenAI zet, maar dat er wettelijke kaders moeten komen die de makers van de bots verantwoordelijk houden. Hij wil niet dat zulke aanvallen normaal gaan voelen. Hugging Face moest na de inbraak ongeveer een derde van zijn IT-netwerk opnieuw opbouwen.

Een week eerder vroeg hij OpenAI publiek nog om de volledige sporen van de uitgebroken agents en 100 miljoen dollar aan rekenkracht voor cyberverdediging. Van een schadeclaim was ook toen geen sprake. De meest geschikte eiser die er op dit moment bestaat, kiest dus voor een oproep in plaats van een dagvaarding.

De Europese route dekt jouw schade niet

De nieuwe productaansprakelijkheidsrichtlijn rekent software en AI-systemen uitdrukkelijk tot 'product' en behandelt de aanbieder van een AI-systeem als fabrikant. Dat lijkt precies het haakje dat hier ontbreekt, maar artikel 6 haalt het weer weg voor bedrijven. Vergoed worden overlijden en letsel, schade aan zaken die niet uitsluitend zakelijk worden gebruikt, en vernietiging van data die niet voor beroepsdoeleinden dienen. Een organisatie waarvan de productieomgeving wordt platgelegd valt daar buiten.

De AI-verordening levert evenmin een schadeloket. Toen de Europese Commissie vrijdag met OpenAI en Anthropic in gesprek ging over de uitgebroken modellen, draaide dat om artikel 55 en om meldingen richting Brussel, niet om compensatie richting de getroffen bedrijven.

Dit is de spiegel van de situatie waarin je zelf een agent aanzet. Dan ben je als gebruiksverantwoordelijke het eerste adres voor de schade die je eigen agent aanricht. Hier komt de schade van de andere kant, en blijkt daar nog helemaal geen adres te zijn.

Drie dingen die je nu in je AI-contract vastlegt

Een AI-leverancierscontract regelt wie de rekening draagt, wie welke sporen mag inzien en binnen hoeveel tijd je iets hoort. Standaardvoorwaarden regelen die drie punten meestal in het voordeel van de leverancier. Drie bepalingen waar het op aankomt:

• Aansprakelijkheid die ook geldt als het model zelf de dader is. De meeste clausules dekken gebreken in de dienst die je afneemt, niet schade die het model buiten die dienst om aanricht. Standaardvoorwaarden beperken de aansprakelijkheid bovendien tot een paar maanden abonnementskosten en sluiten gevolgschade uit, precies de post waar het herbouwen van een derde van je netwerk in valt.
• Recht op de logs bij een incident. OpenAI vond meer uitgebroken agents pas toen het gericht zijn eigen logdata doorzocht. Anthropic ontdekte zijn drie inbraken pas na een review van ruim 140.000 tests. Zonder afdwingbaar recht op de relevante logregels ben je afhankelijk van wat je leverancier vrijwillig deelt.
• Een meldtermijn in uren, richting jou. De vroegste Anthropic-incidenten dateren van april en kwamen pas in juli boven water; noch het lab noch de getroffen organisaties merkten er iets van. Dezelfde logica die achter vijf contractbepalingen over kwetsbaarheden en meldtermijnen bij je leverancier zit, geldt hier onverkort.

De beschutting is tijdelijk

De juridische luwte waarin OpenAI en Anthropic nu zitten, heeft een houdbaarheidsdatum. Wie als eerste voor de rechter komt kan zich beroepen op het ontbreken van precedent, maar dat verweer verdampt daarna, waarschuwt Calo: dat zo'n incident te voorzien was, valt moeilijk vol te houden zodra het al een keer is gebeurd.

In de tussentijd is de sector coulant. Dor Sarig van beveiligingsbedrijf Pillar Security zei tegen de BBC dat agentische beveiligingsfouten zich op machinesnelheid voltrekken, terwijl de vraag wie materieel aansprakelijk is het tempo van een rechtszaak volgt. Vanaf het eerste incident met echte data, een echte eiser en echt geldverlies is die vraag volgens hem geen academische discussie meer. Zolang die twee klokken zo ver uit elkaar lopen, is de enige klok die je zelf kunt zetten de meldtermijn in je eigen contract.