AI-subsidies voor het MKB: kies tussen WBSO, MIT en SLIM

Je hebt een AI-plan: een tool die je voorraad voorspelt, een assistent die je klantenservice ontlast, een model dat offertes voorbereidt. En je hebt gehoord dat de overheid meebetaalt aan innovatie. Dan begint het zoeken, en al snel struikel je over drie afkortingen: WBSO, MIT en SLIM. Ze klinken inwisselbaar, ze zijn het niet, en aanvragen bij de verkeerde kost je maanden en soms de hele subsidie.

Deze gids is voor de MKB-ondernemer of teamleider die serieus met AI aan de slag wil en wil weten welke regeling bij welk soort project past. Geen opsomming van alle subsidies die er bestaan, maar een werkbaar beslismodel: wat je gaat doen bepaalt welke pot geld je aanboort, en die keuze maak je vóór je een letter invult. De belangrijkste regel om mee te beginnen: subsidie volgt je project, je bouwt je project niet om de subsidie.

Wat je nodig hebt

Voor je een van deze regelingen aanvraagt, wil je dit op orde hebben. De inhoud staat ook in de stappen hieronder; deze lijst is om af te vinken.

De drie regelingen in het kort

Drie regelingen, drie totaal verschillende doelen. WBSO is fiscaal en beloont dat je zelf iets technisch nieuws ontwikkelt. MIT is een projectsubsidie voor innovatie, met een variant voor vooronderzoek en een variant voor samenwerking. SLIM betaalt mee aan leren en ontwikkelen, dus aan je mensen, niet aan je software.

De vergoedingspercentages lopen sterk uiteen, maar let op de grondslag: elk percentage geldt over een andere kostensoort. De WBSO gaat over je loonkosten, MIT over je projectkosten, SLIM over je scholingskosten. Een hoog percentage over een kleine basis kan minder opleveren dan een lager percentage over je grootste kostenpost.

Zo kies en vraag je aan, stap voor stap

Bepaal eerst het type werk, kies dan de regeling en vraag ruim voor de deadline aan. De volgorde is altijd hetzelfde: benoem wat je concreet gaat doen, koppel dat aan de juiste pot, en zorg dat je administratie en timing kloppen. Verkeerd matchen is de duurste fout, want een afwijzing kost je een heel tijdvak.

Doorloop deze stappen in volgorde:

1. Benoem wat je echt gaat doen

Schrijf in een paar zinnen op wat het project inhoudt. Ga je zelf software schrijven? Moet je eerst uitzoeken of iets kan? Doe je het samen met partners? Of wil je vooral je team bijscholen? Dit is de belangrijkste stap, want hij bepaalt de rest. "Iets met AI doen" is geen project; "een voorspelmodel bouwen dat de inkoop een week vooruit plant" wel. Weet je nog niet welke processen je het eerst zou aanpakken, breng die eerst in kaart, want welke processen je in welke volgorde automatiseert bepaal je met een prioriteringskader voordat je een subsidie zoekt.

2. Match je project aan de regeling

Ontwikkel je zelf technisch nieuwe software, dan is de WBSO je basis. Moet je eerst haalbaarheid aantonen, dan MIT-haalbaarheid. Ontwikkel je met andere bedrijven, dan MIT R&D-samenwerking. Wil je je mensen opleiden, dan SLIM. Koop je alleen kant-en-klare AI in zonder zelf te ontwikkelen, dan val je buiten deze drie en kijk je naar regionale digitaliseringsvouchers.

3. Vraag WBSO aan als je zelf bouwt

De WBSO verlaagt je af te dragen loonheffing voor de uren die je personeel aan speur- en ontwikkelingswerk besteedt. In 2026 krijg je 36% over de eerste schijf en 50% als starter, tot een S&O-grondslag van 391.020 euro, en 16% daarboven. Ben je zzp zonder personeel, dan krijg je in plaats daarvan een vaste S&O-aftrek van 15.979 euro (plus 7.996 euro als starter) op je inkomstenbelasting, mits je minstens 500 S&O-uren per jaar maakt. Je vraagt aan bij RVO, altijd vooraf en nooit met terugwerkende kracht. Werkgevers mogen maximaal vier aanvragen per jaar indienen, zzp'ers onbeperkt. Reken je voordeel eerst door met de rekentool van RVO, dan weet je of de moeite opweegt.

4. Vraag MIT aan voor onderzoek of samenwerking

Sta je nog aan het begin en moet je uitzoeken of je AI-idee technisch en commercieel kan, dan is een MIT-haalbaarheidsproject de juiste vorm: 35% van de kosten tot 20.000 euro, voor werk als literatuuronderzoek, marktverkenning, concurrentieanalyse en een proof of concept. Ontwikkel je samen met minimaal een andere mkb-onderneming een nieuw AI-product, dan is MIT R&D-samenwerking bedoeld voor consortia, met 35% tot 350.000 euro per project. Let op waar je aanvraagt: haalbaarheid loopt sinds 2026 via je regionale loket (je provincie of samenwerkingsregio), niet meer via RVO. In 2026 opent haalbaarheid op 7 april en de R&D-samenwerking op 9 juni. Er is ook een aparte landelijke MIT R&D-oproep specifiek voor AI, met een eigen, kort tijdvak, dus check die als AI de kern van je project is.

5. Vraag SLIM aan om je team op te leiden

Wil je dat je mensen leren werken met AI, dan betaalt de SLIM-regeling mee. Voor individuele mkb-bedrijven vergoedt SLIM 60% van de kosten, tot maximaal 24.999 euro per aanvraag. Belangrijk om te weten: voor individuele mkb'ers subsidieert SLIM vooral het opzetten van leren, dus het doorlichten van je bedrijf en een opleidingsplan, loopbaan- en ontwikkeladviezen voor je werknemers, en het invoeren van een methode om te blijven ontwikkelen. De losse cursusrekening zelf valt er voor een individuele aanvraag meestal buiten. Je vraagt aan bij Uitvoering van Beleid (ministerie van SZW) binnen een tijdvak. In 2026 lopen de tijdvakken voor individuele mkb'ers van 7 april tot 4 mei en van 10 augustus tot 7 september; voor het april-tijdvak is het subsidieplafond vastgesteld op 11 miljoen euro en wordt er via loting verdeeld. Samenwerkingsverbanden hebben een eigen tijdvak, van 8 juni tot 6 juli 2026.

6. Stapel slim, zonder dubbele financiering

Deze regelingen sluiten elkaar niet uit, ze vullen elkaar aan. Je mag de haalbaarheidsfase via MIT financieren, de bouw via WBSO en de uitrol naar je team via SLIM. De harde grens: je mag dezelfde euro niet twee keer subsidieren. De uren die je in je WBSO-administratie zet, kun je niet nog eens als kosten in een MIT-project opvoeren. Houd de fases en kostensoorten dus gescheiden in je administratie.

7. Zet je administratie meteen goed neer

Voor de WBSO ben je verplicht een S&O-administratie bij te houden: per project welke uren zijn gemaakt en wat er is gedaan, bijgewerkt binnen tien werkdagen. Na afloop van het jaar doe je een mededeling van de werkelijk gerealiseerde uren aan RVO (uiterlijk 31 maart). Zonder die administratie vervalt je voordeel bij een controle. Ook MIT en SLIM vragen een projectadministratie met facturen en urenstaten. Richt dit op dag een in, niet achteraf.

Valkuilen

Denken dat "iets met AI" al subsidiabel is. Dit is de duurste misvatting. De WBSO beloont niet dat je AI gebruikt, maar dat je zelf technisch nieuwe software ontwikkelt. Een bestaand model implementeren, een chatbot configureren of een no-codetool inrichten telt niet. RVO eist dat het werk technisch nieuw is voor jouw bedrijf en dat je zelf concrete technische knelpunten oplost die niet met standaardoplossingen op te lossen zijn. Alleen een bestaand AI-model aanroepen of finetunen zonder eigen ontwikkeling valt daarbuiten. Bouw je daarentegen een eigen algoritme, los je een echt prestatie- of dataprobleem in code op, dan zit je goed.

De deadline missen omdat je te laat begint. MIT-haalbaarheid werkt op volgorde van binnenkomst en het budget raakt vaak op de eerste dag uitgeput, waarna bij gelijke binnenkomst wordt geloot. SLIM voor individuele mkb'ers wordt sinds de aanvragen binnen minuten binnenstroomden ook via loting verdeeld. Wie zijn aanvraag pas in de laatste week schrijft, is te laat. Zet de openingsdatum in je agenda en zorg dat je op dag een compleet indient.

Bij het verkeerde loket aankloppen. MIT-haalbaarheid vraag je regionaal aan, bij je provincie of samenwerkingsregio, niet bij RVO. WBSO loopt juist wel via RVO, SLIM via Uitvoering van Beleid van SZW. Aanvragen op het verkeerde adres kost je de aanvraag.

Terugwerkende kracht verwachten. De WBSO geldt alleen voor toekomstig werk. Uren die je maakte voordat je aanvraag inging, tellen niet mee. Vraag dus aan voordat je begint, niet als het project al loopt.

De administratie onderschatten. Een toegekende subsidie is voorwaardelijk. Bij een WBSO-controle of een MIT-verantwoording moet je met urenstaten en documentatie aantonen wat je hebt gedaan. Geen administratie betekent terugbetalen. Dit is precies waarom je het meteen goed inricht.

Beslis-kader: welke regeling wanneer

Het kader in een paar regels. Ontwikkel je zelf technisch nieuwe AI-software, kies de WBSO; die is fiscaal, kent geen tijdvakrace en is te stapelen met de rest. Weet je nog niet of je idee haalbaar is, begin met een MIT-haalbaarheidsproject als goedkope eerste stap. Ontwikkel je met andere mkb-bedrijven een nieuw product, ga voor MIT R&D-samenwerking, maar reken op een tender waarin je op kwaliteit wordt gerangschikt. Wil je vooral je mensen AI-vaardig maken, dan is SLIM de juiste, los van elk bouwtraject. En koop je enkel kant-en-klare AI in zonder zelf te ontwikkelen, dan passen deze innovatieregelingen niet; kijk dan naar regionale digitaliseringsvouchers, want voor een strategisch digitaliseringsadvies bestaan eigen subsidies die tot de helft van de kosten vergoeden, en zet je energie in de businesscase.

De afweging kant-en-klaar versus maatwerk speelt hier ook, maar dan over de aanvraag zelf. Je kunt WBSO en SLIM prima zelf indienen; de portalen zijn te doen en de rekentools helpen. Voor een MIT R&D-tender, waar je op tekstkwaliteit concurreert met andere aanvragers, verdient een subsidieadviseur zich vaak terug, al rekent die meestal een percentage van het toegekende bedrag. Vuistregel: zelf doen bij fiscale en kleinere regelingen, hulp inschakelen bij een competitieve tender met een groot bedrag.

Een uitgewerkt voorbeeld

Neem een groothandel met dertig medewerkers die twee dingen wil: een AI-model dat de inkoop een week vooruit voorspelt, en een assistent die veelgestelde klantvragen afhandelt. Zo ziet de subsidiestapeling er in de praktijk uit.

Fase 1, haalbaarheid. Voordat de groothandel fors investeert, laat hij onderzoeken of de voorspelling betrouwbaar genoeg kan worden: een marktverkenning en een proof of concept op de eigen historische data. Kosten: 35.000 euro. Via een MIT-haalbaarheidsproject (35%) levert dat 12.250 euro subsidie op, ruim onder het maximum van 20.000 euro. De aanvraag gaat op 7 april de deur uit bij het regionale loket, want het budget is snel weg.

Fase 2, bouwen. De proof of concept werkt, dus wordt het echte model gebouwd. Een ontwikkelaar besteedt zo'n 1.300 uur aan de nieuwe voorspelmodule en de integratie, werk dat technisch nieuw is voor het bedrijf. Via de WBSO wordt dat een S&O-grondslag van ongeveer 58.000 euro (de uren maal het door RVO vastgestelde uurloon, plus een forfaitaire kostenopslag), waarvan 36% terugvloeit als lagere loonheffing: ruim 20.000 euro, uitgesmeerd over de resterende maanden. Was dit een starter geweest, dan was het 50%, bijna 29.000 euro.

Fase 3, uitrollen. De tool is af, maar het inkoop- en serviceteam moet er nog mee leren werken. De groothandel stelt een opleidingsplan op en laat ontwikkeladviezen opstellen. Kosten: 10.000 euro. Via SLIM (60%) komt daar 6.000 euro van terug.

Bij elkaar bijna 40.000 euro steun op een project, uit drie regelingen, zonder een euro dubbel te financieren omdat elke fase een andere kostensoort raakt. Precies daarom is die eerste stap, benoemen wat je in welke fase doet, zo bepalend: hij maakt de stapeling mogelijk.

Tot slot

Subsidies voor AI zijn geen loterij en ook geen gratis geld, maar een beloning voor werk dat je toch al van plan bent. De valkuil is niet dat de potten leeg zijn, maar dat ondernemers hun project in het verkeerde hokje duwen of te laat aanvragen. Begin daarom niet bij de regeling maar bij het project: als je scherp hebt of je bouwt, onderzoekt, samenwerkt of opleidt, wijst de juiste regeling zich vanzelf aan. Zet de aanvraag klaar voor de deadline, houd je administratie vanaf dag een bij, en behandel de subsidie als wat het is: een steun in de rug voor iets wat je zelf de moeite waard vond om te maken.